Strona główna - Zasada swobody umów
Zasada swobody umów
1) podmioty
zawierające umowę dysponują pełną swobodą, czy chcą zawiązać pomiędzy sobą
stosunek obligacyjny,
2) obowiązuje
pełna swoboda w zakresie wyboru kontrahenta,
3) strony
zawierając umowę mogą w dowolny sposób kształtować jej treść, a zatem mogą
wedle własnego uznania uregulować zakres obowiązków i przysługujących
uprawnień. Ograniczeniem w kształtowaniu warunków umowy są normy mające
bezwzględnie obowiązujący charakter określone w przepisach prawnych
4) swoboda
umów wyraża się w odstępstwie od formalizmu prawnego, bowiem dominuje
reguła, w myśl której skuteczne
jest samo porozumienie stron nie wymagające szczególnej formy
Generalną zasadę swobody umów
formułuje art. 353¹ k.c. zgodnie z którym strony zawierające umowę mogą ułożyć
stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie
sprzeciwiały się właściwości stosunku, ustawie ani zasadom współżycia
społecznego.
W praktyce zasada swobody umów w wielu przypadkach staje się pobożnym życzeniem, bowiem podmiot silniejszy
ekonomicznie narzuca swoją wolę drugiemu. Dotyczy to w szczególności takich
podmiotów jak: banki, towarzystwa ubezpieczeniowe, przedsiębiorcy prowadzący
działalność przewozową. W takich sytuacjach klient na ogół nie ma możliwości
negocjowania warunków umowy, zatem zostaje postawiony przed wyborem
przystąpienia bądź nie przystąpienia do umowy. Takie umowy noszą nazwę umów
adhezyjnych.
Mając na względzie
zasadę swobody umów, strony umowy mogą w jej treści umieścić dodatkowe
zastrzeżenia, do których przepisy kodeksu cywilnego zaliczają:
1) Zadatek
– jest to suma pieniężna lub rzecz, którą jedna ze stron daje drugiej stronie
przy zawarciu umowy. W znaczeniu ścisłym tj. określonym przez przepisy kodeksu
cywilnego zadatek (w razie odmiennego zastrzeżenia umownego) stanowi odpowiednik
odszkodowania na wypadek, gdy umowa zawarta pomiędzy stronami nie zostanie
wykonana. Zadatek ma na celu wzmocnienie pozycji strony, która dąży do
wykonania umowy. W przypadku niewykonania umowy przez drugą stronę, strona
dążąca do wykonania umowy może albo dochodzić wykonania umowy, albo bez
wyznaczania dodatkowego terminu od umowy odstąpić i pobrany zadatek zatrzymać,
a jeśli sama go dała, może domagać się jego zwrotu w podwójnej wysokości,
2)
Umowne
prawo odstąpienia – jest to zastrzeżenie uprawniające jedną stronę umowy bądź
obie strony do odstąpienia od umowy w ciągu oznaczonego terminu. W odróżnieniu
od zadatku umowne prawo odstąpienia osłabia zatem zawartą umową, bowiem
umożliwia odstąpienie od niej poprzez jednostronne oświadczenie woli. Wykonanie
prawa odstąpienia następuje poprzez jednostronne oświadczenie złożone drugiej
stronie
3)
Odstępne
– zastrzeżenie to polega na tym, iż jednej ze stron lub obu stronom umowy wolno
odstąpić od niej za zapłatą oznaczonej sumy pieniężnej, czyli odstępnego. Ta
klauzula z kolei wzmacnia w pewnym sensie umowę, bowiem pozwala wprawdzie na
odstąpienie od umowy, ale pod warunkiem zapłaty określonej sumy pieniężnej



